Sessiz Bir Çöküş: Çankırı Yavaş Yavaş Yok Oluyor

Sessiz Bir Çöküş: Çankırı Yavaş Yavaş Yok Oluyor

Çankırı’da bir sessizlik büyüyor.

Bu sessizlik, depremin ya da ani bir felaketin değil; yavaş, sinsice ve alıştıra alıştıra gelen bir çöküşün sesi. Yalnızlaşan yaşlılık, tükenen doğumlar ve kendini yenileyemeyen bir şehir.

Türkiye hızla yaşlanıyor. TÜİK verilerine göre 65 yaş üstü nüfus son beş yılda %20,7 artarak 9 milyonu aştı. Yaşlı nüfus oranı %10,6’yı geçti. Bu tablo büyükşehirleri zorlarken, Anadolu’nun küçük kentlerinde çok daha kırılgan bir hal alıyor. Çankırı ise bu dönüşümün en acı örneklerinden biri.

Doğum 1,37’ye Düştü, Ölüm Artıyor

Çankırı’da doğurganlık hızı 2024’te 1,37’ye geriledi — ülke ortalamasının bile altında, kendini yenileme eşiği 2,1’in çok uzağında. Bir kadının doğurganlık dönemi boyunca ortalama çocuk sayısı 1,37 demek; her kuşak bir öncekinden belirgin şekilde daha küçük.

Rakamlar acımasız:

•  2024’te canlı doğan bebek sayısı 1.802

•  2025’in ilk yedi ayında doğumlar bir önceki yıla göre %13,9 azalarak 933’e düştü

•  Buna karşılık 2024’te ölüm sayısı 1.759’a yükseldi; bir önceki yıla göre %3,7 artış

Doğum – ölüm farkı negatife döndü. Göçü bir kenara bıraksak bile şehir kendi kendini tüketiyor. Nüfus 2024 sonunda 199.981’e geriledi; bir yılda yaklaşık 5.500 kişi eksildi. Mevcut eğilim sürerse 2026-2027’de doğal nüfus azalması kalıcı hale gelecek. Bu, bir ilin kendi kendini yok etmesi demek.

Gençler Gidiyor, Yaşlılar Yalnız Kalıyor

Genç nüfus büyük şehirlere göç ederken geride kalanlar yaşlılar, giderek daha yalnız. Türkiye genelinde 65 yaş üstü yaklaşık 1,75 milyon kişi tek başına yaşıyor. Her dört haneden birinde en az bir yaşlı birey var. Çankırı gibi göç veren illerde bu oran çok daha yüksek.

Yalnızlık romantik bir yalnızlık değil; hayati bir tehlike:

•  Düzensiz beslenme

•  İlaçların yanlış kullanımı

•  Düşme ve ev kazaları

•  Depresyon, sosyal izolasyon ve erken ölümler

Bugün bireysel gibi görünen bu sorunlar, yarın sağlık sistemini çökerten, yerel ekonomiyi bitiren, sosyal dokuyu paramparça eden bir krize dönüşecek.

Bu Bir Kader Değil, İhmalin Sonucu

Yaşlanmak kaçınılmaz; yalnız yaşlanmak ise politik tercihlerin ve ihmallerin eseri. Doğum oranlarının çöküşü sadece ekonomiyle açıklanamaz: güvencesizlik, işsizlik, barınma krizi, bakım yükü ve sosyal destek eksikliği gençleri çocuk yapmaktan vazgeçiriyor.

Çankırı için hâlâ zaman var ama çok daralıyor.

Yapılabilecekler net:

•  Gençleri kentte tutacak kaliteli istihdam ve yaşanabilir hayat politikaları

•  Kadınlar için sadece maddi değil, gerçek anlamda bakım ve sosyal güvence içeren doğum destekleri

•  Mahalle temelli yaşlı dayanışma ağları

•  Evde sağlık, beslenme, düzenli ziyaret ve sosyal hizmetlerin acilen güçlendirilmesi

Aksi takdirde gelecek çok açık:

Daha az çocuk, daha çok yalnız yaşlı ve giderek sessizleşen, boşalan bir şehir.

Bu sessizlik romantik değil.

Bu sessizlik, bir yerleşimin yavaş yok oluşunun sesi.

Bugün bu sessizliği duymak bir tercih.

Yarın ise kaçınılmaz bir yüzleşme olacak.

Çankırı’yı, Anadolu’yu, Türkiye’yi bekleyen bu tabloyu hâlâ değiştirebiliriz.

Ama önce bakmak, sonra harekete geçmek gerekiyor.

Çünkü sessizlik uzadıkça, geri dönüşü imkânsız hale geliyor.

Sümeyra Türk